Shënime në Blog

If there is still a salvation, it will come to us from reason

If there is still a salvation, it will come to us from reason

Rationality is surrounded by the post of truth, by prejudices and lack of trust in institutions that must analyze the facts and present the offer of a common version of reality. Harvard psychologist Steven Pinker helps reason with "Rationality - a compass to orient the world", an essay in which he addresses the topics of some of his lessons that talk about statistics, probability and psychology, as well as to the culture of cancellation and the role of the media. With an optimistic view of progress.

You write that "rationality stems from a community of people who reason and distinguish each other's mistakes." It is thought that social networks would create exactly this platform. What went wrong?
Appropriate rules for the birth of a rational community were not enforced. In social networks, the amplification of current things is encouraged, not the verification. The opposite happens on Wikipedia, where a non-profit community that does not depend on likesand that appreciates what is published, there is a real commitment to objectivity and to truth, because the platform's reputation depends on accuracy, not popularity. It is not enough to have communication channels. When the press was born, the first newspapers spread a lot of false news and nonsense about life on Mars and about two-headed monsters in the Mediterranean. It was only when newsrooms implemented codes of journalistic ethics and fact-checking that newspapers became a medium that promoted rationality, focusing their reputation on accuracy rather than fabricated stories.

What role can academia, science, journalism, government, and the legal system play in curbing unreasonable conspiracy theories?
Building trust in responsible institutions such as government agencies, newspapers and universities is something important. Most should trust the sources that uncover the false plots. But if these institutions are perceived as left-wing political, they will alienate people who are right-wing. And vice versa. There must therefore be a marked commitment to objectivity, neutrality and truth. It is necessary to explain through the data why the conspiracy lies are believed. Of course it will not always work because there are those who strongly associate their identity with a conspiracy and will not give up easily. Counter-arguments work with those who can still be convinced by the real facts, because they do not fully identify with the plots, but are willing to listen.

Problemi me gazetarinë është se të paktën për momentin, objektiviteti duket se nuk shet edhe aq shumë. Si i bëhet për të shkuar kundër forcave të tregut?
Gazetarët dhe gazetat duhet të fitojnë dhe këtu s’ka asgjë të gabuar. Por jo me çdo kusht. Ka gazeta dhe media të tjera që tashmë sakrifikojnë numër lexuesish në këmbim të saktësisë duke mos publikuar thashetheme të pabaza dhe duke mbrojtur privatësinë e viktimave të përdhunimit. Prandaj, ata bëjnë zgjedhje që duket se e dëmtojnë gazetën financiarisht, por që janë të favorshme në planin afatgjatë, sepse mbrojnë reputacionin dhe etikën gazetareske. Nuk është e tepërt të kërkosh që media të sakrifikojë një pjesë të fitimeve për të mirën kolektive, përmes më shumë saktësish dhe më pak paragjykimesh.

Po cila është marrëdhënia mes moralit dhe racionalitetit?
Në momentin kur ju hyni në dialog me dikë tjetër dhe mirëqenia juaj varet nga ajo që ai tjetri bën, kjo e kthen moralin, në kuptimin e drejtësisë dhe paanshmërisë, në gjënë më racionale. Nuk mund të këmbëngulësh që dikush të të trajtojë në atë mënyrë që ju nuk jeni të gatshëm ta trajtoni tjetrin. I njëjti reciprocitet i perspektivës është parimi themelor i moralit, ashtu siç është edhe i racionalitetit.

Ju mbështesni idenë se ka një ndikim progresiv drejt racionalitetit. Por duke parë se kombet i nënshtrohen fanatizmit fetar në Azi ose ringjalljen e racizmit dhe fobive irracionale, është e vështirë të besohet se ka pasur përparim të vërtetë...
Fakti që lufta, racizmi, varfëria ekstreme, analfabetizmi dhe sëmundjet ende ekzistojnë, nuk do të thotë se ato po bëhen më të forta. Edhe nëse nuk janë zhdukur, shpesh janë në rënie. Në rastin e besimeve fetare, politikanët më fanatikë shpesh marrin pushtetin, siç ishte rasti me Donald Trump i mbështetur nga protestantët ungjillorë. Por ama niveli i besimeve fetare është ulur.

Ju shkruani se ne nuk kemi evoluar si shkencëtarë me intuitë, por si juristë me intuitë që grinden për të pasur të drejtë, në vend se të ndjekin një të vërtetë racionale. Pse u besojmë përshtypjeve, në vend se të verifikojmë faktet?
Për të njëjtën arsye që nuk arrijmë të heqim dorë nga sheqeri, nga kripa dhe nga yndyrnat. Është shkruar në ADN-në tonë në mijëra vite evolucion. Vetëdija jonë më e mirë shkencore dhe të dhënat më të mira statistikore kemi arritur t’i marrim vetëm në kohët e fundit dhe nuk janë diçka që ka ardhur natyrshëm. Duhet t’i mësojmë në shkolla, duhet të bëhen pjesë e rrjedhshme e bisedave, e leximeve tona, sepse do të mbetet gjithmonë e më e natyrshme t’u besojme anekdodave, tregimeve, imazheve dhe bestytnive të grupeve tona.

* Steven Pinker is a Canadian-American psychologist, knowledgeable and supportive of evolutionary psychology and computational theory of mind. Author of 18 books, he has been honored with many awards for his scientific studies and public engagement. This interview was translated into Albanian by Erjon Uka.