Shënime në Blog

One life alone is not enough for man

Arsyeja thelbësore e ekzistencës së letërsisë është se njeriu ka një tru goxha të ndërlikuar, shumë më të zhvilluar sesa jeta që duhet të jetojë. Për të, tregimtaria nuk është vetëm një kënaqësi, por është një nevojë.
One life alone is not enough for man

By Michel Houellebecq / I have always been amazed at the respect that is given to writers. With an unfortunate consistency, the best writers have unanimously described the world as a place of hopelessness, plagued by unhappiness, populated by people who in most cases are mediocre and sometimes clearly wicked. Happiness, virtue and love find no place in this world, they are not in their home. They appear only as small islands that amaze us, almost like miracles, in the midst of an ocean of suffering, indifference and wickedness.

The French Revolution has had a frightening savagery. At certain times, people knelt in turns at the guillotine. My thesis is that in the line of those who "waited their turn", as Pascal writes, no one was afraid of death, mostly from the fact that almost all were Catholic believers convinced that they would immediately reach the Creator.

But they were afraid of that terrible moment, of that unprecedented moment in which the blade would cut their necks to separate their heads from their bodies. Well, among those who "waited their turn," there were enough of those who read; and among those who read, as numerous evidences show, some, shortly before being caught by the executioners and dragged to the tripod, marked the exact page where they left reading, for all the books at that time had a marker.

What does it mean in such circumstances to mark where you leave reading? It can only mean one thing: as he read, the reader was so engrossed in the book that it occurred to him that in a few minutes they would be beheaded. What else, other than a good novel, can cause this effect? Nothing.

When I was young, I thought poetry was the highest literary genre. To some extent, I still think so. It is true that the connection of sound with meaning, to which is sometimes added the evocation of certain images, gives immeasurable results for any other form of literary creation. So I still think poetry is the most beautiful thing; but I am convinced that the novel is the most necessary thing that exists.

Në romanin tim të fundit “Asgjësimi”, personazhi kryesor gjendet në një situatë ankthi ekstrem. Sëmuret nga kanceri dhe për të pasur ndonjë shans për mbijetesë, i duhet t’i nënshtrohet operacioneve gjymtuese, aq gjymtuesa sa kirurgët hezitojnë t’ia kryejnë. Por ndodh në një rrethanë tjetër të lidhur me trajtimin, jo edhe aq shqetësuese por vetëm fizikisht të rëndë, që ai rizbulon përfitimet e romanit. Duhet të bëjë infuzione që zgjasin katër deri në gjashtë orë dhe për të harruar infuzionin, për t'i shpëtuar dëshirës së vazhdueshme për të shqyer tubat, gjëja më e mirë që mund të bëjë është të lexojë Conan Doyle.

Për t’jua kujtuar rrëmbimthi, Conan Doyle është një shkrimtar anglez që për mendimin tim ka shkruar shumë gjëra të bukura, por vepra e tij më e famshme pa dyshim mbetet cikli i tregimeve të Sherlock Holmes. Këtu dua të kem vëmendjen tuaj vetëm për të sqaruar një pikë, sepse përzgjedhja e Conan Doyle mund të na çojë në keqkuptime. Dikush mund të besojë se cilësia më e rëndësishme e një romani që është të na ndihmojë të shpëtojmë prej një situate të dhimbshme mendore - një infuzion i pafund, pritja e rezultateve të një provimi - përmes asaj që anglo-saksonët e quajnë “page turner”, pra një libër kaq magjepsës se është shumë e vështirë të ndalosh së lexuari.

E vërtetë, kjo është një cilësi shumë e rëndësishme. Por nuk besoj se është më e rëndësishmja. Ju ftoj në një eksperiment të thjeshtë. Shkoni në plazh gjatë një pasditeje të bukur vere. Zhytuni në një tregim të Sherlock Holmes. Në më pak se një faqe, nëse kështu ka qenë vullneti i Conan Doyle, do të gjendeni në Londër, në një natë të ftohtë me shi dimri, me rrugët e mbuluara nga mjegulla, ose në apartamentin e Baker Street, ku soba e qymyrit gumëzhin butësisht. Conan Doyle na çon ku të dojë, kur të dojë dhe na bën të hyjmë në brendësinë e personazheve që ka zgjedhur. Dhe kjo ndodh realisht në më pak se një faqe.

Nga një lectio magistralis mund të prisni që unë t’ju tregoj se si arrihet, se cilat janë detajet e nevojshme që e transportojnë lexuesin në botën që ka krijuar shkrimtari. Por jo. Jo të gjithë shkrimtarët kanë të njëjtën metodë dhe kjo prej arsyes së thjeshtë se perceptimi i universit të tyre është i ndryshëm.

Epo mund të mendohet që një shkrimtar ta ilustrojë nisur nga një faqe prej librave të tij, gjë që quhet ushtrim praktik. Por jo. Nuk mund të bëhet as kjo, sepse reflektimi i ndërgjegjshëm nuk luan asnjë rol. Shkruhet ajo që është e rëndësishme në momentin kur dëgjohet, por harrohet sapo nis shkrimi i faqes tjetër. Ndonjëherë, kur e rilexon vite më vonë, i thua vetes: epo, ky apo ai detaj nuk është edhe aq keq. Por ngjan tamam sikur librin ta kishte shkruar dikush tjetër.

Prandaj kur pyesim veten se përse disa faqe janë letërsi e mirë, përgjithësisht është e kotë të kërkojmë shpjegime nga autori, i cili nuk di asgjë. Është më mirë që detyra e gjetjes së detajeve të rëndësishme, veçorive apo metodave t’i lihen akademikut. Sigurisht që jam shkrimtar, por mbi të gjitha në jetën time jam lexues. Kam kaluar më shumë kohë duke lexuar, sesa duke shkruar. Dhe jeta ime si lexues, në dallim nga jeta si shkrimtar, më ka drejtuar kah disa përfundimeve vendimtare, që do t'jua tregoj tani.

Arsyeja thelbësore e ekzistencës së letërsisë është se njeriu ka një tru goxha të ndërlikuar, shumë më të zhvilluar sesa jeta që duhet të jetojë. Për të, tregimtaria nuk është vetëm një kënaqësi, por është një nevojë. Njeriu ka nevojë për jetë të tjera, të ndryshme nga e tija, thjesht sepse e tija nuk i mjafton. Nuk është e thënë që këto jetë të jenë domosdoshmërisht interesante. Mund të jenë edhe krejtësisht monotone. Mund të jenë plot ngjarje me rëndësi të madhe, apo pa ngjarje fare. Nuk duhet të jenë ekzotike. Mund të zhvillohen pesë shekuj më parë, në një kontinent tjetër, ose në ndërtesën ngjitur. E vetmja gjë e rëndësishme është se ato janë diçka tjetër.

Ndoshta kjo nevojë për jetë të tjera është politike në kuptimin më të gjerë të kuptimit. Por deri më tani nuk duket se është propozuar ndonjë zgjidhje e vlefshme politike. Mendoj se ka më shumë gjasa që të jetë kryesisht intime, fizike, emocionale; por edhe në këtë rast nuk duket se ka dalë një zgjidhje e caktuar. Nuk mendoj se kalon fare përmes virtuales apo metaverses, këto janë thjesht muhabete. E vërteta është se letërsia mbetet, edhe sot e kësaj dite, e vetmja gjë që funksionon.

Natyrisht që kjo nevojë për jetë të tjera arrin pikën maksimale kur rrethanat e jetës sonë bëhen të dhimbshme dhe të vështira. Ja përse, pavarësisht se çfarë thashë në fillim, ndoshta është i justifikuar nderimi që u bëhet shkrimtarëve.

* Lectio magistralis delivered by Michel Houellebecq at Enna Korea University. Michel Houellebecq is one of the most widely read French writers in the world, and at the same time the most controversial mainly for his beliefs that are considered Islamophobic, racist and misogynistic. This piece was translated into Albanian by Erjon Uka.