Tech

Robotë apo organizma? Makineritë e para të gjalla krijohen në SHBA

Robotë apo organizma? Makineritë e para të gjalla krijohen

Shkencëtarët amerikanë që krijuan robotët e parë të gjallë thonë se format e jetës, të njohura si ksenobotët, tani mund të riprodhohen -- dhe në një mënyrë që nuk shihen te bimët dhe kafshët.

Të formuar nga qelizat burimore të bretkosës me kthetra afrikane (Xenopus laevis) nga e cila ka marrë emrin, ksenobotët janë më pak se një milimetër (0,04 inç) të gjerë. Blloqet e vogla u zbuluan për herë të parë në vitin 2020 pasi eksperimentet treguan se ato mund të lëviznin, të punonin së bashku në grupe dhe të vetë-shëroheshin.

Tani, shkencëtarët që i krijuan ato në Universitetin e Vermontit, Universitetin Tufts dhe Institutin Wyss për Inxhinierinë e Frymëzuar Biologjikisht të Universitetit të Harvardit thanë se ata kanë zbuluar një formë krejtësisht të re të riprodhimit biologjik të ndryshëm nga çdo kafshë apo bimë e njohur për shkencën.

"Unë u mahnita nga kjo," tha Michael Levin, një profesor i biologjisë dhe drejtor i Qendrës së Zbulimit Allen në Universitetin Tufts, i cili ishte bashkëautor i hulumtimit të ri.

“Bretkosat kanë një mënyrë riprodhimi që e përdorin normalisht, por kur ju ... çlironi (qelizat) nga pjesa tjetër e embrionit dhe u jepni atyre një shans të kuptojnë se si të jenë në një mjedis të ri, jo vetëm që ata kuptojnë zbulojnë një mënyrë të re për të lëvizur, por ata gjejnë gjithashtu një mënyrë të re për t'u riprodhuar", shtoi ai.

Qelizat staminale janë qeliza të paspecializuara, që kanë aftësinë të zhvillohen në lloje të ndryshme qelizash. Për të bërë ksenobotët, studiuesit gërvishtën qelizat burimore të gjalla nga embrionet e bretkosave dhe i lanë të inkuboheshin. Nuk ka asnjë manipulim të gjeneve.

"Shumica e njerëzve mendojnë për robotët si të krijuar nga metale dhe qeramikë, por nuk ka të bëjë aq shumë nga ajo që është bërë një robot, por ajo që bën, e cila vepron vetë në emër të njerëzve," tha Josh Bongard, një profesor i shkencave kompjuterike dhe robotikës, ekspert në Universitetin e Vermontit dhe autori kryesor i studimit.

"Në këtë mënyrë, është një robot, por është gjithashtu qartë një organizëm i bërë nga qeliza e bretkosës e pamodifikuar gjenetikisht", shtoi Bongard.

Bongard tha se ata zbuluan se ksenobotët, të cilët fillimisht ishin në formë sfere dhe të bëra nga rreth 3,000 qeliza, mund të shumohen. Por kjo ndodhte rrallë dhe vetëm në rrethana specifike. Ksenobotët përdorën "përsëritjen kinetike", një proces që dihet se ndodh në nivel molekular, por nuk është vërejtur kurrë më parë në shkallën e qelizave ose organizmave të tëra, tha Bongard.

Me ndihmën e inteligjencës artificiale, studiuesit më pas testuan miliarda forma trupore për t'i bërë ksenobotët më efektivë në këtë lloj përsëritjeje. Superkompjuteri doli me një formë C-je që i ngjante Pac-Man, video-lojë e viteve 1980. Ata zbuluan se ishte në gjendje të gjente qeliza të vogla burimore në një pjatë Petri, të mblidhte qindra prej tyre brenda gojës së saj dhe disa ditë më vonë tufa e qelizave u shndërrua në ksenobot të rinj.

"Inteligjenca artificiale nuk i programoi këto makina në mënyrën se si ne zakonisht mendojmë për shkrimin e kodit. Ajo formësoi dhe skaliti dhe krijoi këtë formë Pac-Man. Forma është, në thelb, programi. Forma ndikon në mënyrën se si ksenobotët sillen për të përforcuar këtë proces tepër befasues", tha Bongard.

Ksenobotët janë teknologji shumë të hershme, mendoni për një kompjuter të viteve 1940, dhe nuk kanë ende ndonjë aplikim praktik. Megjithatë, ky kombinim i biologjisë molekulare dhe inteligjencës artificiale mund të përdoret potencialisht në një mori detyrash në trup dhe mjedis, sipas studiuesve. Kjo mund të përfshijë gjëra të tilla si mbledhja e mikroplastikës në oqeane, inspektimi i sistemeve të rrënjëve dhe mjekësia rigjeneruese.

Ndërsa perspektiva e bioteknologjisë vetë-përsëritëse mund të shkaktojë shqetësim, studiuesit thanë se mekanizmat e gjalla ishin tërësisht të përfshira në një laborator dhe shuheshin lehtësisht, pasi ato janë të biodegradueshme dhe të rregulluara nga ekspertë të etikës.

Hulumtimi u financua pjesërisht nga Agjencia e Projekteve të Kërkimit të Avancuar të Mbrojtjes, një agjenci federale që mbikëqyr zhvillimin e teknologjisë për përdorim ushtarak.

"Ka shumë gjëra që janë të mundshme nëse përfitojmë nga kjo lloj plasticiteti dhe aftësia e qelizave për të zgjidhur problemet," tha Bongard-i.

Tiranapost.al