Dieta nordike mund t’ju ndihmojë të flini më mirë dhe të jetoni më gjatë
Tuesday 30 December 2025, 20:25
TiranaPost
Kur mendoni për zona gjeografike të njohura për dieta të shëndetshme, me shumë gjasë ju vijnë ndër mend vendet mesdhetare. Por dieta nordike është një pretendente serioze për titullin e dietës më të mirë në botë, pasi mënyra tradicionale e të ushqyerit në Danimarkë, Islandë, Finlandë, Norvegji dhe Suedi ofron shumë nga të njëjtat përfitime shëndetësore.
“Është, në thelb, kushërira e dietës mesdhetare për klimë të ftohtë,” thotë Dawn Jackson Blatner, dietologe e licencuar në Çikago dhe autore e librit "The Superfood Swap". “Është shumë e ngjashme, por përfshin më shumë ushqime që rriten në zona të ftohta.”
E krijuar në vitin 2004 nga një grup nutricionistësh, shkencëtarësh dhe kuzhinierësh, e ashtuquajtura “Dieta e Re Nordike” bazohet në ushqime lokale dhe sezonale, me theks të fortë te shëndeti, shija dhe qëndrueshmëria mjedisore.
“Dieta nordike nuk është ndonjë zbulim i papritur për ushqyerjen e shëndetshme, ajo ka shumë të përbashkëta me dieta të tjera ushqimore që promovojnë shëndetin,” thotë David L. Katz, specialist i mjekësisë parandaluese dhe ish-president i Kolegjit Amerikan të Mjekësisë së Stilit të Jetës. “Të gjitha dietat e mira bazohen te ushqimi i vërtetë, kryesisht bimor. Dieta nordike është një variant i së njëjtës ide. Përfitimet e saj përkthehen në vitalitet dhe jetëgjatësi.”
Në fakt, në një studim të botuar në tetor 2025 në European Journal of Nutrition, studiuesit analizuan 47 studime mbi efektet shëndetësore të dietës nordike. Personat që i përmbaheshin më shumë kësaj diete kishin:
22% më pak rrezik për vdekje të parakohshme nga çdo shkak,
16% më pak rrezik për vdekje nga sëmundjet kardiovaskulare,
14% më pak rrezik për vdekje nga kanceri,
krahasuar me ata që e ndiqnin më pak.
Sekreti i efektit mbrojtës të kësaj diete qëndron te kombinimi i ushqimeve anti-inflamatore dhe të pasura me antioksidantë, përmbajtja e lartë e fibrave dhe përdorimi i yndyrnave të shëndetshme. “Është një dietë cilësore që funksionon në të gjitha drejtimet,” thotë Katz.
Çfarë përfshin dieta nordike?
Dieta nordike është kryesisht bimore dhe përfshin:
frutat, veçanërisht manaferrat (boronica, mjedra, lingonberry), mollët dhe dardhat;
perimet rrënjore (panxhar, patate, rrepa, karrota);
perimet kryqëzuese (lakër, lulelakër);
drithërat e plota (thekër, elb, tërshërë);
peshkun e yndyrshëm (salmon, sardele, skumbri);
bishtajoret (thjerrëza, fasule, bizele);
arrat dhe farat.
Ushqimet shpesh gatuhen me erëza si majdanoz, kopër, mustardë, rrikë, uthull dhe qepë të njoma, si dhe me vajra të shëndetshëm për zemrën, si vaji i kanolës.
Dieta përfshin edhe produkte bulmeti me pak yndyrë, si skyr (kos islandez i pasur me proteina) dhe kefir. Vezët dhe mishi i lehtë (si bizoni, dreri apo reni) konsumohen me masë, ndërsa ushqimet shumë të përpunuara dhe ato me sheqer të shtuar nuk ndalohen plotësisht, por sugjerohen sa më pak.
Ashtu si dieta mesdhetare, dieta nordike nuk ndalon ushqime specifike është më tepër një stil fleksibël të ushqyeri sesa një regjim strikt.
Përfitimet shëndetësore
Edhe pse nuk është studiuar aq gjerësisht sa dieta mesdhetare, provat shkencore në favor të dietës nordike po shtohen. Studimet tregojnë se ajo lidhet me uljen e rrezikut për:
sëmundje të zemrës,
goditje në tru,
diabet të tipit 2,
si dhe me ulje të kolesterolit LDL, apolipoproteinës B dhe tensionit sistolik të gjakut.
Një studim i vitit 2017 në Danimarkë zbuloi se personat e moshës së mesme që ndiqnin nga afër dietën nordike kishin rrezik dukshëm më të ulët për infarkt gjatë 13.5 viteve ndjekje. Një studim i vitit 2024 tregoi se ndjekja e rreptë e dietës nordike ulte me 58% rrezikun e mëlçisë së yndyrshme m. Një tjetër studim i vitit 2025 gjeti të njëjtën ulje rreziku për diabetin e tipit 2.
Dieta ka treguar përfitime edhe në jetën e përditshme: një studim i vitit 2022 zbuloi përmirësim të cilësisë së gjumit, ndërsa studime të tjera tregojnë se gratë e moshuara që ndjekin dietën nordike kanë performancë fizike më të mirë dhe rrezik më të ulët për paaftësi në pleqëri.
Edhe pse nuk është menduar si dietë për dobësim, shumë njerëz përjetojnë rënie në peshë. Për më tepër, si dietë kryesisht bimore, ajo është më miqësore me mjedisin, pasi mbështetet te ushqime lokale, sezonale dhe me gjurmë më të ulët karbonike.
Pse funksionon dieta nordike
Ushqimet anti-inflamatore dhe të pasura me antioksidantë janë arsyeja kryesore.
