Is the publication of Rexhep Qose's letter to Kadarena a coded message from Spiropali?
2026-04-25 10:17:36
TiranaPost
In memory of academic Rexhep Qosja, Elisa Spiropali has posted on social networks his speech on Kadare's 90th anniversary (posthumously). A letter that, among other things, emphasizes Kadare's obligation to flee Albania not out of desire, but because of the suppression of free speech. Is this Spiropali's way of continuing with coded messages or is the choice completely random?
"THE WAKE UP ARE TOGETHER IN THE WORLD, WHILE THE SLEEPING ARE ALONE"
In honor of his departure from this world, I am bringing you, for the pleasure of reading and understanding, the full letter from Rexhep Qosja at the event for the 90th anniversary of Ismail Kadare's death.
Light the way, Rexhep Qosja!", writes Elisa Spiropali.
"Very Honorable Foreign Minister, Elisa Spiropali,
Dear Helena, Gresa and Besiana,
Dear guests,
Ladies and gentlemen,
Today, January 28, 2026, marks the 90th anniversary of the birth of the great Albanian writer, Ismail Kadare. This date is the birthday of an extraordinary creator, but also a day of remembrance, because Ismail Kadare is no longer physically among us. He passed away in 2024, leaving behind a work that has transcended its time and the boundaries of its language.
Ismail Kadare is one of the most representative names in Albanian literature. He is the writer who introduced the historical, mythical and ethical experience of Albanians into the great map of European and world literature. With his novels, essays, poetry and journalism, he gave the Albanian language a universal dimension and gave Albanian culture a distinct, heard and respected voice.
Ismail Kadare and I have known each other and grown close since the seventies. We have been friends, interlocutors, readers and critics of each other. We have written about each other's work and shared mutual appreciations.
The two of us, each on our own side of the border that separated us, faced different, difficult and often unjust destinies. Historical, political and social circumstances, which we did not choose, but which were imposed on us, confronted us with moral and intellectual tests that required not only resilience, but also difficult personal decisions.
Kërkimi i azilit politik nga Ismail Kadare në Francë, në vitin 1990, u keqkuptua nga shumëkush që nuk e kuptonte peshën morale të asaj kohe. Në disa paraqitje publike në media, dhe veçanërisht në një deklaratë të dhënë për Zërin e Amerikës, unë arsyetova se ky akt nuk ishte arratisje nga atdheu, por refuzim i një sistemi që i kishte vënë kufij të padukshëm, por të hekurt, mendimit të lirë. Kadare nuk iku për të shpëtuar veten, por për të shpëtuar veprën dhe lirinë e saj. Azili i tij ishte akt intelektual dhe etik: zgjedhja e fjalës së lirë përballë dhunës së heshtur të diktaturës. Historia e ka vërtetuar se shkrimtari që kërkon liri nuk e braktis kombin; ai i shërben atij në mënyrën më të lartë të mundshme.
Këtë qëndrim do ta dëshmoj shpejt duke e vizituar Ismail Kadarenë në banesën e tij në Paris.
Por, siç ndodh shpesh mes intelektualëve që mendojnë thellë dhe ndryshe, kemi pasur edhe mospajtime, edhe polemika.
Polemika jonë më e njohur lidhej me çështjen e identitetit të shqiptarëve. Ishin mendime të ndryshme, argumente të ndryshme, këndvështrime të ndryshme mbi të njëjtën çështje themelore. Këto mospajtime nuk ishin personale; ato ishin intelektuale dhe kulturore. Megjithatë, siç ndodh ndonjëherë në jetën njerëzore, ato lanë pasoja edhe në raportin tonë personal. Shoqëria jonë u zbeh dhe rrugët tona, mjerisht, nuk u takuan më.
Sot, duke e kujtuar Ismail Kadarenë në 90-vjetorin e lindjes së tij, unë ndjej nevojë të theksoj diçka të rëndësishme: madhështia e tij si shkrimtar dhe rëndësia e tij historike për kulturën shqiptare janë përtej çdo mospajtimi. Letërsia nuk matet me pajtime apo mospajtime personale, por me thellësinë e mendimit, me fuqinë e gjuhës dhe me ndikimin e saj afatgjatë.
Ismail Kadare ishte dhe mbetet para së gjithash shkrimtar i kombit të vet. Ai e deshi Shqipërinë jo në mënyrë deklarative, por krijuese. Ai e deshi atë duke e shndërruar historinë, dramën dhe shpirtin shqiptar në letërsi të madhe.
Këtë vit, në muajin qershor, edhe unë do të bëhem 90 vjeç. Është e pamundur të mos mendoj sa domethënëse dhe sa njerëzore do të kishte qenë po të ngrinim një dolli së bashku për këtë moshë të rrallë, për këto dy jetë të kaluara mes librave, polemikave, dashurisë për gjuhën dhe për kulturën shqiptare. Ndoshta kjo mbetet një peng i imi njerëzor, por jo një peng kulturor, qytetërues, sepse dialogu ynë vazhdon nëpërmjet veprave tona.
Ismail Kadare sot nuk ka nevojë për lavde të rastit. Ai ka nevojë për lexim, rilexim dhe kuptim. Ai ka nevojë që vepra e tij të trajtohet me seriozitet shkencor dhe me ndjeshmëri kulturore. Brezat që vijnë mund ta lexojnë ndryshe, por gjithmonë do ta lexojnë dhe do ta adhurojnë.
Ndarja e tij nga jeta, po rithem, është vetëm ndarje trupore. Emri, vepra dhe mendimi i tij, po rithem, janë të gjithmonshëm. Në këtë 90-vjetor të lindjes së tij, Ismail Kadare, po rithem, mbetet personalitet madhor historik i kulturës shqiptare, një nga figurat që do të vazhdojë të na sfidojë, të na shqetësojë dhe të na frymëzojë.
"I remember you with longing and respect, my friend, Ismail Kadare. Your eternity in my soul and mind is eternity, eternity, eternity. It is a magnificent eternity: it is past, present and future."
Rexhep Qosja
