Rainy days are sometimes the most beautiful days. Last Saturday was one such day. Hundreds of book lovers met at the Soho bar in Zurich - www.soho-zurich.ch - to participate and experience unforgettable moments at the presentation of the biography of Skanderbeg by Swiss historian Oliver Jens Schmitt, who is a professor at the University of Vienna.
People came from Zurich and its surroundings, from Basel, Bern, eastern Switzerland, Lucerne, French Switzerland. There were participants from southern Germany, Austria, France. Even from Pristina. The attendees were greeted by the Ambassador of Kosovo in Bern, Mentor Latifi. He praised the work of Professor Schmitt as a historian and especially his principled positions in defense of Kosovo's statehood.
The audience enthusiastically welcomed Oliver Jens Schmitt's lecture, in which he compared the Albanian regions of the Middle Ages with the current political situation. According to him, the parallels are striking: both then and today, political divisions prevail, pronounced regionalism, developed and very poor regions, reliance on external powers and at the same time insistence on autonomy. Skanderbeg tried to unite this color scheme so that Albania would be taken seriously in the international arena. Schmitt emphasized that Skanderbeg was the personally bravest political leader in Albanian history, because neither Ahmet Zogu nor Enver Hoxha participated in wars themselves.
Schmitt described Skanderbeg not only as a military and political strategist, but also as a businessman, who maintained connections with financial institutions in Italy and Dubrovnik. At the end of his lecture, Schmitt appealed to the Albanian diaspora - and especially to businessmen - to invest in culture in order to leave a good legacy. As an example, he mentioned Greece, which has gone bankrupt several times throughout its history, but many wealthy Greeks have created a culture of patronage in support of publications, science, scholarships, and foundations.
***
Below you will find my speech delivered on Saturday, October 25, on the occasion of the promotion of the biography of Skanderbeg.
***
Hello everyone,
thank you very much for this massive, unbelievably massive participation.
1.
Kur po mendoja të themeloja një shtëpi të vogël botuese, e cila do të shërbente si urë kulturore mes mërgatës dhe viseve shqiptare, me qëllim të prezantimit të kulturës sonë në botë, mendimi i parë pas nja 10 sekondash ishte ky: lëre se nuk bëhet kjo punë!
Pse? Sepse sot njerëzit janë robër të telefonit mobil, nuk kanë durim të lexojnë një libër deri në fund, as të shikojnë një film deri në fund. Dhe ti çohesh dhe themelon një shtëpi botuese. Kërkon shtypshkronjën më të mirë në Kosovë. Kërkon letrën më të mirë të mundshme. Organizon transportin nga Kosova në Zvicër. Paketon libra. Shkruan adresa. Bëhesh edhe postier. Ose ndihmëspostier. Ose, më saktë, argat vullnetar kulturor.
Kjo i ngjan një gare të pabarabartë: rreth e rrotull teje të gjithë lëvizin furishëm me vetura elektrike, ndërsa ti je nisur në një udhëtim me një qerre me kuaj.
Megjithatë, nganjëherë ndoshta edhe naivisht duhet besuar në gjëra të pamundshme, duhet besuar se, në thelb, njerëzit janë të mirë, se duan ta fisnikërojnë shpirtin e freskojnë mendjen - dhe këtë më së miri mund ta bëjnë me libra, me kulturë. Për këtë arsye vazhdoj të besoj se edhe në vitin 2025 mund të ketë shans një shtëpi botuese - përkundër qindra vështirësive që të dalin në rrugë. Alternativa do të ishte vegjetimi në pesimizëm kulturor.
2.
Andaj s’dua të ankohem, aq më pak sot. Vetë prania juaj këtu është përgjigjja më e mirë ndaj pesimizmit kulturor. Brenda një viti organizuam dy promovime librash me pjesëmarrje impozante të të interesuarve – dhe botuam tri vepra. Një libër mbi historitë e Zvicrës dhe shtigjet e saj në bjeshkë e alpe. Botuam një dëshmi të gazetares nga Tirana, Mira Kazhani, mbi përballjen e saj me sëmundjen e kancerit të gjirit – një libër që brenda pak javësh i ka thyer shumë rekorde. Dhe sot na ka bërë bashkë projekti i tretë - biografia e Skënderbeut, e shkruar nga Oliver Jens Schmitt, i cili është profesor i Historisë së Europës Juglindore në Universitetin e Vjenës.
Janë shkruar disa biografi të Skënderbeut nga historianë shqiptarë. Secila prej tyre ka vlerën e vet. Kjo biografi që po prezantojmë sot është biografia më gjithëpërfshirëse e një historiani joshqiptar mbi heroin kombëtar shqiptar. Shikimi nga jashtë do të duhej të ishte përherë i mirëseardhur, sepse shpesh ofron një perspektivë tjetër, një vështrim tjetër, një qasje më realiste, pa e ulur rëndësinë e heroit kombëtar, por, po ashtu, pa e ngritur në sfera iluzore.
Siç e dini, nuk ka dëshmi shkencore se ka ekzistuar Wilhelm Telli, heroi nacional zviceran. Por edhe si figurë letrare e shpikur nga një shkrimtar gjerman bazuar në legjenda daneze, Telli i nënshtrohet vështrimit kritik – si nga historianët ashtu edhe nga shkrimtarët zviceranë.
Disa historianë shqiptarë e përshkruajnë Skënderbeun si mbinjeri, i cili nuk ka zbritur kurrë nga kali, sepse vazhdimisht ka luftuar me shpatë në dorë. Në biografinë e profesorit Schmitt, Skënderbeu herë pas here zbret nga kali, sepse edhe ai ishte njeri prej mishi e gjaku, nganjëherë madje edhe figurë tragjike dhe e vetmuar, por jo me fajin e tij.
Vetëm duke e kuptuar Skënderbeun në plotëninë e tij, ne kuptojmë edhe rëndësinë e tij. Shkrimi i historisë nuk merr fund kurrë, as interpretimi i saj sa herë që dalin burime të reja. Bashkë me ju, jam shumë kureshtar sot të dëgjoj fjalën e profesorit Schmitt mbi Skënderbeun.
3.
Por, ju lus edhe për pak durim. E shoh të udhës dhe të domosdoshme të bëj disa falënderime. Kjo është hera e tretë që Kastriot Çaushi na e vë në dispozicion falas këtë lokal të bukur. Kastriot, shumë faleminderit! E falënderoj, natyrisht, Besim Gurgurovcin, i cili me ndërmarrjen e tij transportuese - Abedini Transport - e ka organizuar sjelljen e librave nga Kosova në Zvicër. Dhe jo vetëm që e ka organizuar transportin, por i ka sjellë librat këtu, te lokali i Kastriotit.
Tefik Selmani, Lulzim Barileva, Kastriot Çaushi, Qamil Sadriu, Bekim Arifi, Sevdail Sulejmani, Abrnor Gashi, Bekim Tahiri, Patriot Behrami, Rinol Hasaj, Sufjan Halili, Selver Shkodra, Arven Syla, Kastriot Komani, Argjend Kameraj dhe Agim Pepaj na kanë përkrahur financiarisht për ta bërë të mundur botimin e këtij libri. Faleminderit shumë! Kërkoj ndjesë nëse kam harruar ndokënd.
Veçanërisht kam kënaqësinë të përshëndes Art Bekën, Egzon Gashin dhe Guri Rugovën, të cilët erdhën nga Prishtina në këtë promovim; ata janë duke punuar në një videolojë me Skënderbeun si figurë qendrore. Kjo është një mënyrë për ta afruar heroin kombëtar shqiptar me të rinjtë jo vetëm shqiptarë.
Alban Nevzatit ia kam hëngër nervat me pyetjen: “A i dorëzove librat në postë?” Pa mbështetjen e tij, pa entuziazmin dhe pa vetëmohimin e tij zor se do të ishim këtu.
4.
A few days ago, while returning by train from Germany, I read in a book by a German writer of Bosnian origin that the goal of every speech should be to make people laugh a little. Because whoever laughs, does not secretly look at their phone.
There was some good news.
We are planning to publish books in German as well. By the anniversary of Kosovo's independence, on February 17, 2026, we want to publish a volume of poems by Azem Shkreli and Ali Podrimje - two classic Kosovo poets - in a book in German. We have obtained the translation rights from a publishing house in Austria, after not so easy negotiations. The University of Regensburg has granted us the rights to republish the memoirs of Eqrem Bey Vlora. Eqrem Bey Vlora wrote these memoirs in German. Now you will ask: where did Eqrem Bey Vlora learn German? In his memoirs, he tells us that at the end of the 19th century, about 130 years ago, he had a private German teacher in his house in Vlora. His name was Feigenwinter. He came from Basel. There is a German translation of Gjergj Fishta's Lahuta e Malcis. It was published in 1949. It was translated by the albanologist Maximilian Lambertz. We have also received approval from the relevant German institutions for the publication of this work in German.
We also want to affirm new authors. The great success of the writer Jehona Kicaj in Germany with her first novel is a clear signal that in the coming years and decades, many people in the Albanian diaspora will find the language and through this language will reflect all aspects of life. We hope that readers in the diaspora will support us. About 1 million Albanians live in German-speaking countries alone.
The cultural institutions of the states that are governed or co-governed by Albanians in the Balkans seem to have other priorities. Do you know in which year the Kosovo authorities supported the publication of a book of Albanian literature in German? In 1979! So, almost half a century ago. At that time, the publishing house RILINDJA published an anthology of poems by Albanian authors in the then Yugoslavia. The book is titled: “The Sad Branch”. But, let's leave this story…
Today is a joyful day. Thank you for your attention! Thank you for all the love!
And goodbye again, on Saturday, November 29, from 2:00 PM, in the same place, when we will promote the book “Another Day” by Mira Kazhani - on which occasion the author will also be present.
