Kryeministri i Shqipërisë, Edi Rama, ka dhënë një intervistë ekskluzive për “Vanity Fair Italia”, ku flet gjerësisht për protestat në vend, projektin e debatueshëm të zhvillimit në zonën e Sazanit dhe Vlorës, si dhe për akuzat politike e mjedisore që kanë shoqëruar këtë çështje në javët e fundit.
Në intervistë, Rama përballet me pyetje të drejtpërdrejta mbi reagimin e fortë të qytetarëve, të cilët kundërshtojnë idenë e dhënies së një projekti turistik investitorëve të huaj, përfshirë Jared Kushner dhe Ivanka Trump. Kreu i qeverisë e cilëson debatin si të ndërtuar mbi “gjysmë të vërteta”, duke këmbëngulur se nuk bëhet fjalë për shitje territoresh.
Intervista prek gjithashtu marrëdhëniet e Shqipërisë me Bashkimin Europian, qëndrimet ndaj krizave ndërkombëtare, si dhe raportet politike të Ramës me liderë si Giorgia Meloni, në një moment kur vendi ndodhet mes presionit të brendshëm dhe ambicieve për integrim europian.
Edi Rama: Muret e kësaj zyre lëvizin.
Në ç’kuptim?
Kur fitova zgjedhjet për herë të parë, në 2013, i kërkova një këshillë Tony Blair-it. Ai më tha: ‘Të qeverisësh një vend është si të qëndrosh përballë një afresku. Duhet të mbash distancën e duhur, sepse nëse afrohesh shumë humbet tablonë e përgjithshme.’ Problemi është se shpesh është vetë afresku që vjen drejt teje. Muret ngushtohen derisa ndihesh si në një qeli nga e cila nuk mund të dalësh.
Hapësira jetike e kryeministrit të Shqipërisë Edvin Rama, i njohur si Edi, 62 vjeç (më 4 korrik), dy metra i gjatë, po ngushtohet nga shumë anë: nga drejtësia, hetimet për korrupsion që kanë prekur edhe zëvendësen e tij Belinda Balluku; nga opozita e Sali Berishës, ish-kryeministër që e akuzon për shndërrimin e vendit në “narko-shtet”; nga afatet për afrimin me standardet e BE-së me synimin e anëtarësimit në 2027; dhe nga vetë sheshi i protestave.
Që nga 23 maji, mijëra njerëz kanë dalë në rrugët e Tiranës kundër dhënies së ishullit të Sazanit dhe bregdetit të Vlorës Jared Kushner-it dhe Ivanka Trump-it, që synojnë ndërtimin e resorteve luksoze në zona të paprekura natyrore. Flamingot janë bërë simboli i lëvizjes “revolucioni i flamingove”, me sloganin “Shqipëria nuk është në shitje”.
I rrethuar nga presioni, Rama thotë:
“Nëse do të ishte e vërtetë që po shesim tokën tonë për oligarkë që do ta shkatërrojnë, do të isha i pari që do të ndihesha i neveritur. Por a është e vërtetë?”
“Është një narrativë e ndërtuar mbi gjysmë të vërteta që, duke kaluar nga goja në gojë e nga postimi në postim, është kthyer në një gënjeshtër të madhe.”
Vanity Fair (VF): Le të fillojmë me gjysmë të vërtetat.
Rama: Ka dy çështje. E para: bregdeti i Vlorës ka qenë pronë private dhe është shitur investitorëve.
VF: Ka nga ata që thonë se shitja nuk ka qenë e ligjshme dhe se dhëndri i Donald Trump-it, Jared Kushner, po hetohet.
Rama: Pronari i mëparshëm ishte nën hetim për një çështje tjetër. Tani transaksioni është pezull deri në verifikimin e pronësisë së ligjshme të tokës, që në Shqipëri mbetet çështje e ndërlikuar që nga rënia e regjimit dhe rishpërndarja e pronave. Kur të sqarohet, pagesa do t’i shkojë atij që i takon.
VF: Po siti i dytë?
Ishulli i Sazanit është shtetëror. Nuk ka asnjë plan për ta shitur. Po negociojmë një partneritet. Më pas do të bëhen analizat mjedisore për të siguruar mbrojtjen e natyrës.
VF: Ju akuzojnë se keni ndryshuar ligjin e mbrojtjes së mjedisit pak para fillimit të negociatave me Kushner, për t’i hapur rrugën projektit
Rama: Ne kemi përshtatur legjislacionin tonë me standardet e BE-së që parashikojnë nivele të ndryshme mbrojtjeje. Ka zona të paprekshme, si delta e lumit Vjosa dhe zona ku mund të ndërtohet, por gjithmonë sipas parametrave europianë.
VF: Por sheshi (referuar protestës) kërkon tërheqje të plotë nga projekti.
Rama: E çuditshmja është se ende nuk ka projekt konkret. Ka vetëm një ide, një vizion mbi të cilin po punojnë disa nga arkitektët dhe inxhinierët më të mirë në botë: Kengo Kuma, Jean Nouvel, Dong Yugan. Kur projekti të jetë gati, do ta bëjmë publik dhe do të diskutojmë me ambientalistët.
VF: Megjithatë, çdo ndërhyrje do të ndikojë më shumë se mosndërhyrja.
Në këtë rast, marrëveshja parashikon që në fund të ketë më shumë zona të gjelbra se më parë. Problemi është se shumë njerëz mendojnë se zhvillimi ekonomik dhe mbrojtja e natyrës janë armiq. Nuk është e vërtetë. Vetëm turizmi elitar mund ta shpëtojë vendin nga turizmi masiv. Por shumë nuk duan të dëgjojnë, sepse janë të fokusuar diku tjetër.
VF: Ku?
Rama: Te emri i investitorit: Kushner, dhëndri i Trump. Por kur nisën bisedimet, president i SHBA ishte Biden dhe nuk dihej nëse Trump do të kthehej apo jo në Shtëpinë e Bardhë. Është gabim të përdoret Shqipëria për beteja politike të të tjerëve.
VF: Kë keni parasysh?
Rama: Lista është e gjatë. Mes protestuesve ka edhe ndikime nga Irani. Shqipëria ka qenë më parë nën sulme kibernetike nga Teherani. Nuk ia dolën. Tani po përpiqen përmes një narrative anti-Izrael. Fjalë të pavërteta. Ka edhe konkurrentë turistikë që nuk duan zhvillimin tonë. Ka edhe kundërshtarë politikë. Por shumica janë qytetarë që besojnë vërtet. Atyre u them: prisni projektin dhe pastaj gjykoni.
VF: Ata kërkojnë dorëheqjen tuaj. A e mendoni ndonjëherë?
Rama: Sa kohë të kem pasion, do të qëndroj. Nëse Shqipëria hyn në BE, mbledhja e parë si shtet anëtar do të ishte momenti më i bukur për të dhënë dorëheqjen.
VF: A jeni ende gati të hiqni dorë nga e drejta e vetos?
Rama: Po. Europa duhet të jetë si një tryezë familjare, me hierarki. Jo kategori qytetarësh, por BE nuk mund të funksionojë me unanimitet për gjithçka.
VF: Sa i leverdis BE-së zgjerimi?
Rama: A European Parliament study says that it is more expensive to leave the Balkans out than to accept them in.
VF: Is it another way to limit Russian influence?
Rama: Not for Albania. We have not had relations with the Kremlin since 1960. Putin's popularity here is 2.7%. Unlike Serbia.
VF: But you said that we need to talk to Putin about peace in Ukraine.
Rama: Yes, dialogue is needed because Russia is there and will remain. Europe must have a diplomatic role even in difficult conflicts.
VF: How do you stand today with Israel and Netanyahu's government, after the large number of casualties in Palestine?
Rama: Albania is a country that cannot maintain strong 'barricade' positions. We have relations with many countries and pragmatism is needed. Hamas is the absolute evil. I am not in a position to moralize anyone.
VF: Same logic for immigrant centers (Cpr)?
Rama: We can't ask too much when Italy asks us for help, when they haven't asked us in the past.
VF: With Giorgia Meloni you come from different ideological worlds.
Rama: She doesn't seem like an heir to Mussolini to me. More like the Pentapartite. Different ideologies don't hinder cooperation.
VF: Has ideology been everything to you?
Rama: I was a Marxist in my teens and thought Italian was the language of fascists. Later I realized how wrong I was.
VF: Was your life in danger?
Rama: Yes. I was attacked once with an iron bar and left almost dead in the street.
VF: Why did you return to Albania?
After my father's death, I returned from Paris and that day I was offered the post of Minister of Culture. At that moment, I decided to stay.
VF: Do you regret it?
Rama: No. I have lived intensely. My life is like a movie.
VF: Do you believe in God?
I am Catholic, but not a practicing one. I have been very close to Pope Francis.
VF: What about the new Pope?
Rama: I met him once. He's less expressive, but stable.
VF: Do you have time for art?
Rama: I continue to draw in the office.
VF: You have a drawing of your son in your office.
Rama: Yes. He wrote to me: 'Dad, I'm proud of you.'
VF: What is your relationship with your family?
Rama: My wife is my strongest critic. She always challenges me.
VF: What disturbs your sleep?
Rama: Because I often feel alone in decision-making. In the end, everything falls on me.
