Transatlantic relations and Ditmir Bushati's parallelism with a computer screen
2026-02-21 13:50:03
TiranaPost
Former Foreign Minister Ditmir Bushati has made a detailed analysis of Europe-US relations under the title "The Breakdown of Trust" where he describes the changed dynamics from the Munich Conference in 1963 to today. Bushati does not blame Trump for the situation of distrust, but calls him only an accelerator of this process that will continue even after this president leaves.
Bushati compares transatlantic relations to a computer whose screen is restarting, but no icons are displayed yet.
Read the full article:
By Ditmir Bushati/ For decades, the Munich Security Conference has served as an annual meeting of the transatlantic alliance. A place where American and European leaders, diplomats, and geopolitics professionals come together to exchange views on international security. Its starting point, since 1963, was based on the fundamental assumption that relations between the United States and Europe are stable with a clear division of tasks, under the leadership of the United States as the guarantor of security.
After the fall of the Berlin Wall, the Munich Security Conference also transformed itself as a place for dialogue between transatlantic policymakers and opinion leaders from other powers and continents. For example, Russian President Vladimir Putin's 2007 speech in Munich marked a turning point in Russia's policy and positioning in the period following the fall of the Berlin Wall, from a partner to a challenger to the rules and values of the world order and the West.
Every time I have attended this conference, I have noticed that the main topics of discussion have been related to the relations between the West and Russia, China, the middle powers or the Global South. But this year the atmosphere has changed. In his speech, US Vice President JD Vance did not hesitate to identify European partners as the “main problem” of the West’s weakness. This year’s conference report, entitled “Under Destruction”, where the US is described as a destroyer of the world order built over generations, and with no clear idea of a replacement order, reflected not a transatlantic partnership, but a growing distrust.
Për shkak të klimës të tensionuar brenda aleancës transatlantike, këtë vit vëmendja u përqendrua tek raportet brenda vetë Perëndimit, duke eklipsuar raportet këtij të fundit me fuqitë e tjera. Krahasuar me fjalimin e vjetshëm të zëvendës presidentit JD Vance, fjalimi i sekretarit të shtetit Marco Rubio ishte më i ngrohtë, duke synuar të qetësonte aleatët europianë. Edhe pse Rubio argumentoi se fati i SHBA-ve do të jetë gjithmonë i ndërlidhur me atë të Europës, ai e bëri të qartë se bashkëpunimi do të varej nga shtrëngimi i kufijve, lufta kundër emigracionit dhe rritja e shpenzimeve të mbrojtjes.
Në fjalim ra në sy mospërmendja e agresionit rus në Ukrainë dhe mungesa e referencave tek vlerat demokratike dhe besimi i përbashkët në liri që dikur motivonin aleancën e NATO-s. Në vend të kësaj, Rubio paraqiti një vizion të bazuar në "qytetërimin perëndimor", i cili do të luftonte kundër armiqve të vërtetë: migracionit, kultit të klimës, dhe formave të tjera të degjenerimit modern.
Thelbi i mesazhit të sekretarit të shtetit ishte i qartë: SHBA-të do të vazhdojnë partneritetin me Europën, jo domosdoshmërisht bazuar mbi vlerat e përbashkëta, por sipas interesave të Washingtonit. Ky është vizioni në të cilin SHBA-të synojnë të zëvendësojnë Perëndimin e Luftës së Ftohtë, i cili është përshkruar si “bota e lirë”, me Perëndimin kulturor me rrënjë në krishtërim.
Gjatë dy dekadave të fundit, mënyra se si SHBA-të e kanë përcaktuar interesin e tyre kombëtar në kontekstin e rendit gjeopolitik ka ndryshuar gradualisht. Presidenti Trump është një përshpejtues i këtij procesi, por jo shkaku. Dhe ky proces do të vazhdojë edhe kur ai të mos jetë më në Shtëpinë e Bardhë.
Kjo përfshin një numër fushash politike që kanë qenë thelbësore për orientimin e politikës së jashtme amerikane pas Luftës së Ftohtë: një zhvendosje nga tregtia e lirë drejt politikës industriale, subvencioneve dhe tarifave më të larta; një angazhim i reduktuar ndaj sigurisë kolektive në mungesë të një ndarjeje dukshëm më të madhe të barrës nga aleatët europianë në NATO mbi kostot e mbrojtjes; kundërshtim ndaj politikës së dobët të sigurisë kufitare dhe emigracionit; dhe skepticizëm ndaj promovimit të demokracisë, ndihmës së huaj dhe arkitekturës ndërkombëtare të organizatave shumëpalëshe.
Secili prej këtyre ndryshimeve pasqyron ankesa të hershme nga ana e qytetarëve amerikanë në të gjithë spektrin politik dhe ka rezultuar në një ndryshim gradual, por tani strukturor në politikën e jashtme të SHBA-së në nivel botëror.
Nëse do ta krahasoja rendin botëror dhe frymën që karakterizon marrëdhëniet transatlantike me një kompjuter, do të thosha se tani jemi në fazën e rindezjes së tij, por në ekran nuk janë shfaqur ende programet me të cilat mund të punojmë. Pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore dy elementë kryesorë kanë orientuar marrëdhëniet ndërkombëtare. Njëri është sistemi ndërkombëtar, apo siç njihet ndryshe grupi i organizatave shumëpalëshe të përqendruara rreth OKB-së. Tjetri është fuqia e SHBA-ve. Deri në rënien e Murit të Berlinit dhe shpërbërjes së Bashkimit Sovjetik bota ishte bipolare. Më pas, SHBA-të ishin superfuqia e vetme në botë. Ndonëse OKB-ja ishte ende e rëndësishme, fuqia amerikane peshonte po aq rëndë në ngjarjet botërore.
Dështimin e rendit të vjetër në shumë aspekte nuk e mohojnë dot as mbështetësit më të zjarrtë të OKB-së. Çështje të rëndësishme si lufta dhe ndryshimet klimatike ngecin në diskutime, rezoluta dhe votime, pa u adresuar kurrë. Mospërfaqësimi i balancuar i të gjitha kontinenteve dhe vetoja që gëzojnë pesë shtete në Këshillin e Sigurimit të OKB-së, i bën vendimet e pamundura.
Vështruar në këtë kontekst, SHBA-të po shtyjnë përpara një ide të ndryshme, duke i dhënë përparësi një rendi tjetër që vendos theksin tek aleancat ndërshtetërore dhe shtetet si aktorë kryesorë dhe jo tek organizatat shumëpalëshe. Sipas këtij vizioni, bashkëpunimi efektiv ndiqet më së miri përmes koalicioneve të vullnetit, jo përmes kornizave që shpërndajnë autoritetin nëpër organizata shumëpalëshe me interesa të ndryshme. Veprimi kolektiv funksionon kur shtetet pjesëmarrëse bien dakord për mjetet dhe qëllimet.
Nga ana tjetër, europianët po vetëdijësohen me këtë realitet të ri brenda aleancës transatlantike, ku kemi një zhvendosje nga vlerat tek interesat e përbashkëta. Uniteti europian përkundër qëndrimit të administratës Trump në rastin e Groenlandës, qoftë në planin e sigurisë apo në planin ekonomik, duke njoftuar tarifa të ndërsjella me ato të njoftuara nga amerikanët, është shembulli më i qartë i kësaj vetëdije.
Në këto kushte pyetja që lind natyrshëm është nëse mund të rivendoset besimi i thyer në marrëdhënien transatlantike. Kjo është ende e mundshme duke u nisur nga një pikënisje e re, që përqendrohet kryesisht tek interesat e përbashkëta të aleatëve nga të dyja anët e oqeanit. Është fakt i pamohueshëm se Strategjia e Sigurisë Kombëtare e SHBA-ve që u botua nëntorin e kaluar e vendos të tretën si prioritet raportin me Europën, pas Hemisferës Perëndimore dhe Indo-Paqësorit. Një zhvendosje e cila ka nisur gjatë administratës së parë të Presidentit Obama.
Është fakt i pakundërshtueshëm se për shkak të presionit të ushtruar me këmbëngulje nga administrata e Presidentit Trump, europianët tashmë po kontribuojnë shumë më tepër ushtarakisht brenda aleancës. Dhe për më tepër, po mbajnë barrën kryesore të luftës në Ukrainë.
Europe's relevance in the world will depend on its willingness to live in this new transatlantic reality. While European resolve and joint action are likely to continue, much of the energy will be devoted to working within existing transatlantic frameworks, particularly NATO. The fact that the United Kingdom and Italy are taking over NATO commands from the United States signals an important step towards creating a European "pillar" within the alliance.
Perhaps at the end of this process, NATO will look different, including the force ratios and contributions between allies, where the role of the US will be irreplaceable, especially with regard to nuclear defense, intelligence services, and artificial intelligence.
A European pillar within NATO is the most effective path to a secure Europe, while the US is reducing its responsibility for the continent’s defense. This is certainly more achievable than turning the EU into a military alliance or even defending Europe through formalized coalitions of the willing and able.
But the longer-term perspective can only be one where European countries are destined to come closer in areas related to their geopolitical position, related to geographical security and their ability to have defense, security and stability. The road to get to this point will be bumpy. However, this new transatlantic reality could also serve as an impetus towards a new Europe.
*The analysis is a publication of the Friedrich-Ebert-Stiftung Tirana Foundation
