New York Times on the Albanian Sun and the consequences of governance by algorithms
2025-11-11 20:42:45
TiranaPost
By Eric Schmidt and Andrew Sorota
Mr. Schmidt is the former CEO and chairman of Google. Mr. Sorota is its chief research officer.
Albania is the first country to have taken a real step towards "algocracy" - governance by algorithms.
In September, its prime minister announced that all decisions related to the selection of private suppliers that will provide goods and services to the government - worth over $1 billion a year - will be made by an artificial intelligence avatar, named Diella.
Albania has long suffered from corruption, especially in this area. Diella, impartial and capable, is seen as the solution.
It’s a tempting trade-off: when democratic systems fail, simply replace them with algorithmic ones. But that’s the wrong response. Algorithms can improve efficiency, but they can’t choose between conflicting values—choices that are at the heart of democratic politics. Without transparency about how Diella reaches its conclusions and without mechanisms to challenge its decisions, citizens will feel disenfranchised and without any means of redress.
Instead of replacing democracy with artificial intelligence, we should use it to revitalize democracy - make it more accountable, more inclusive, and more worthy of public trust.
Unfortunately, we are not on this path.
Majorities of adults in 12 wealthy countries say they are dissatisfied with the way democracy works. That dissatisfaction is manifesting itself in violent protests, smashed storefronts and tear gas-filled streets – an endless wave of revolts against governments perceived as disconnected, inefficient and corrupt.
Meanwhile, AI systems are improving rapidly. We already have models that outperform humans in areas like geometry and medical imaging. The public is also becoming increasingly familiar with the technology — though Americans use it significantly less than many other countries, especially China.
Perhaps it’s no surprise that people around the world now trust new AI systems more than existing democratic institutions. Three rounds of surveys conducted by the Collective Intelligence Project between March and August 2025 consistently showed that people believed AI chatbots would make better decisions for them than their elected representatives.
This pattern is as old as politics itself: when democracy fails to deliver results, people turn to authoritarian leaders - or now, algorithms - in search of competence over chaos.
Por zëvendësimi i debatit demokratik me efikasitetin algoritmik nuk e zgjidh krizën thelbësore. Ai thjesht zëvendëson një formë distance midis njerëzve dhe pushtetit me një tjetër. Kur algoritmet përcaktojnë buxhete apo përfitime publike pa asnjë shpjegim dhe pa të drejtë ankese, rezultati është i njëjtë: zhgënjim dhe mosbesim - por këtë herë, pa asnjë person për t’u mbajtur përgjegjës. Me dinjitetin njerëzor të lënë pas dore, ndarjet shoqërore thellohen dhe besimi tretet edhe më shumë.
Këto probleme shtohen mbi rreziqet ekzistuese të A.I. Algoritmet e sotme, të fuqizuara nga inteligjenca artificiale, janë ndërtuar mbi modele biznesi ku konflikti sjell fitim. Zemërimi i mban njerëzit të lidhur me ekranin; për rrjedhojë, sistemet e renditjes nxjerrin në pah përmbajtjen më përçarëse, duke copëzuar diskursin publik dhe duke na futur në “dhoma jehone” ku konsensusi duket i pamundur. Me rritjen e fuqisë së A.I. dhe aftësisë së saj për manipulim ideologjik, këto kërcënime do të bëhen edhe më të mëdha.
Për të shpëtuar demokracinë, Amerika ka nevojë për një rrugë tjetër: një që e përdor A.I. për t’u dhënë njerëzve më shumë zë në politikat publike dhe rezultate më të mira.
A.I. mund të ndihmojë qeveritë të jenë më efikase - duke ulur burokracinë, përmirësuar shërbimet publike dhe hapur procesin vendimmarrës ndaj publikut. Në Tajvan, platforma vTaiwan ka demonstruar për më shumë se një dekadë se si A.I. mund të forcojë, e jo të zëvendësojë, demokracinë.
Kur Uber mbërriti në Tajvan në vitin 2013, shpërtheu i njëjti konflikt që ndodhi në shumë qytete: taksistë kundër pasagjerëve, të vjetër kundër të rinjve, rregullim kundër inovacionit. Në vend që t’u jepte hapësirë më të zhurmshmëve apo të linte lobistët dhe burokratët të vendosnin pas dyerve të mbyllura, Tajvani përdori mjete të fuqizuara nga A.I. për të mundësuar një debate masive publike.
Mijëra qytetarë dorëzuan komente dhe votuan për propozimet e të tjerëve. A.I. nuk mori vendime; ajo hartoi peizazhin e opinionit publik, duke nxjerrë në pah idetë që bashkonin njerëzit në vend që t’i ndanin. Rezultati ishte një ligj i bazuar në inteligjencën kolektive. Për Uber, kjo nënkuptonte leje për të vazhduar aktivitetin, me kusht që shoferët të ishin të siguruar, të licencuar dhe të mos ulën tarifat e taksive. Tajvani e ka përdorur këtë metodë në dhjetëra çështje të tjera, duke ndërtuar besim dhe duke treguar se A.I. mund të shërbejë si infrastrukturë për arsyetim demokratik në shkallë të gjerë.
Democracy has always been limited by logistics: you can’t put millions of people in a room, listen to everyone, or process so many perspectives. AI can remove these limitations, aggregating thousands of comments, identifying common concerns, and helping policymakers understand citizens’ priorities. It can make legal texts understandable to ordinary citizens, explain tradeoffs in simple terms, and help people articulate their preferences. It can even extend debate across borders and languages, enabling global collaboration in ways once unimaginable.
But this opportunity will not last forever. With each month that democracies remain dysfunctional while AI capabilities grow, “algocracy” becomes more attractive. It remains to be seen whether Diella will eradicate corruption in Albania or add another layer of darkness to governance. But it will certainly have followers – especially in countries with high corruption and weak institutions.
The future of democracy does not require us to reject AI. On the contrary, we need it for democracy to function in the 21st century. But we must be careful about what we ask of it: not to decide our country, but to help us govern ourselves better.
