The manual of haste that no one needs
2026-04-04 16:14:30
Manjola Lloja Bushati
According to an unwritten, but now widely respected rule in our lives and families, life should move fast. Not just well, fast.
Parents run from job to job, to school, to grandma, to after-school, to classes... their children behind them, often with the demand and expectation that they should do it even faster.
And so, from one run to the next, it's good for the children to also clarify what they want to do.
For example, at the age of 15 they should have a clear idea of the future, so that their parents know what courses they should take and which teacher they should "list" with... At 18 they should have decided. At 21, when they finish their bachelor's degree, they should have already started implementing their life plan, and often when they are 25, if they are not "someone" "somewhere", serious questions begin: What about you, what are you doing with your life?
We parents, of course, want the best, and we often believe that success is a train that only passes once, so we have to seize that opportunity, enter that competition, meet that person... and the child has to be at the station 10 minutes early. Up to this point, everything seems well thought out, a little rushed, but with good intentions... but... there's always a but... no one has seen this train that leads to success, and despite this, everyone is rushing for it.
In this invisible competition, (in my opinion, completely unnecessary, to be honest), our children quickly learn one thing: comparison. There is always someone who has achieved more, faster, earlier. Theodore Roosevelt said that “comparison is the thief of joy”, but it seems that we have practically made this thief of joy the engine of life.
English classes, art classes, coding classes, math, physics, biology classes, classes for other classes. Where to catch a child… he is running… and he should not be left behind. Although it is not very clear who he is running after, because often the race is unidentified, but very serious.
There comes a time when our children, now young, start making big decisions with a certainty they don't have. I meet them often and I can understand this very well when I talk to them: they make big decisions not because they are convinced, but because they don't have time to be. Choosing a field of study is like choosing a life, and ideally, you should choose it correctly on the first attempt.
I kemi bindur fëmijët tanë se jeta nuk është vend për prova. Për ironi, ata janë thjesht duke filluar, e në nisje ne u bëjmë presion që të mos bëjnë prova. Mos ndërroni mendim, se do të humbni kohë; mos ndaloni se do të ngecni në vend; mos kini dyshime, se nëse nuk jeni të sigurt për veten, epo kjo sigurisht që është problem… I shtyjmë pafund fëmijët tanë të nguten. Dhe ata nguteeeennnn dhe këtu ndodh përplasja e parë me realitetin: njeriu nuk funksionon shumë mirë nën komandë të vazhdueshme. Të paktën jo sipas asaj që thotë Self-Determination Theory nga Edward Deci dhe Richard Ryan, që e lidh zhvillimin e shëndetshëm me autonominë, jo me shtyrjen konstante.
Pra fëmijëve tanë, teksa rriten, u duhet autonomi, mirëpo ajo e shkreta kërkon kohë. Kohën pra, siç po na del e qartë, ne nuk e kemi. Ndërkohë, sipas Erik Erikson, kjo është pikërisht mosha kur duhet të ndodhë e kundërta: faza e Identity vs. Role Confusion, një periudhë ku njeriu duhet të kërkojë, të provojë, të mos jetë i sigurt. Pra, në thelb, po u kërkojmë qartësi… pikërisht në fazën kur konfuzioni është normal.
Pra, për ta përmbledhur, vajza ime 16-vjeçare duhet të dijë çfarë do të bëjë me jetën e saj profesionale për 40 vitet e ardhshme që të zgjedhë saktë cilin drejtim të marrë në gjimnaz e çfarë dege, kursi, gare t’i nënshtrohet… ndërsa unë, mami i saj thuajse 48-vjeçe, ende po mendoj a kam zgjedhur drejt. Por për të dyja ne urgjenca mbetet, sepse e thamë pra… nuk kemi kohë. A s’ju duket edhe juve se ka diçka thellësisht qesharake në të gjithë këtë?
Sigurisht, shumë qesharake do të thosha. E përtej saj, si gjithmonë ka një të vërtetë shumë të thjeshtë, që J. R. R. Tolkien e ka thënë shumë më bukur: “not all those who wander are lost”. Ndaj ne ndoshta thjesht duhet të vendosim se çdo kthesë pa plan s’është humbje, por kërkim.
Ndoshta problemi nuk është që të rinjtë po humbasin kohë, problemi është që nuk po u lejojmë ta humbasin siç duhet. Jeta, për fatin e keq të të gjithëve ne që shkruam këtë manual ngutjeje, nuk është një garë me kronometër, e madje akoma më keq, nuk ka as medalje për ata që mbërrijnë të parët.
p.s.: teksa po editoj këtë shkrim: nga dhoma e saj dëgjohet vajza ime e vogël që më thotë: mami unë dua të bëhem doktoreshë kur të rritem.
Doktoreshë? E pyes unë me njëfarë habie nga doli ky hobi i ri këtë të shtunë në mëngjes.
Po, po, më përgjigjet ajo e sigurt, doktoreshë për kukulla. 😊
