Gjithçka që duhet të dini për krimet e luftës dhe si Putini mund të ndiqet penalisht
E Premte 4 Mars 2022, 21:18
TiranaPost
Ekziston një kor i zhurmshëm dhe në rritje i thirrjeve që Gjykata e Hagës (GJNP) duhet të ndjekë penalisht Vladimir Putinin. Të mërkurën, gjykata deklaroi se do të hetojë krimet e mundshme të luftës, pas pushtimit rus të Ukrainës.
Sot Ambasada amerikane në Kiev tha se Rusia kreu një krim lufte duke sulmuar një termocentral bërthamor në Ukrainë.
"Është një krim lufte të sulmosh një central bërthamor. Granadat e Putinit ndaj centralit bërthamor më të madh të Evropës e çojnë mbretërimin e tij të terrorit një hap më tej’’.
Gjykata e Hages
Përdorimi i dyshuar i bombave thërrmuese dhe të ashtuquajturave bomba me vakum në zona të populluara me civilë është përshkruar gjithashtu si një krim lufte.
"Dua të jem shumë i qartë për këtë, se zoti Putin është një kriminel lufte," i tha ish-kryeministri ukrainas Arseniy Yatsenyuk Këshillit për Marrëdhëniet me Jashtë të enjten. “Ai duhet të ulet pas hekurave në Gjykatën Penale Ndërkombëtare”.
Çfarë është një krim lufte?
Shënjestrimi i popullatës civile, shkelja e Konventave të Gjenevës, shënjestrimi i grupeve specifike të njerëzve dhe më shumë mund të jenë krime të mundshme lufte që Rusia po kryen në Ukrainë.
"Një gjë është e sigurt, se drejtimi i qëllimshëm i bombardimeve ose shënjestrimi i civilëve ose objekteve civile është një krim brenda juridiksionit të gjykatës," i tha kryeprokurori i Gjykatës-së, Karim Khan, Christiane Amanpour të enjten.
Çfarë janë bombat thërrmuese dhe bombat vakum?
Një bombë thërrmuese është një raketë që lëshohet dhe shpërthen mijëra metra në ajër, duke lëshuar bomba më të vogla që secila shpërthen kur bie në tokë.
"Bombat me vakum", ose armët termobarike, thithin oksigjenin nga ajri përreth për të gjeneruar një shpërthim të fuqishëm dhe një valë të madhe presioni që mund të ketë efekte të mëdha shkatërruese. Rusia i përdori më parë ato në Çeçeni, shkruan CNN.
A i përdor Rusia këto armë?
Ambasadorja e SHBA-së në OKB, Linda Thomas-Greenfield, i tha Asamblesë së Përgjithshme të OKB-së të mërkurën se Rusia po përgatitej të përdorte këto armë.
SHBA është e shqetësuar se Putini dhe ushtria ruse do të bëhen më brutale pasi pushtimi nuk po shkon aq mirë sa kishin planifikuar.
Çfarë thonë liderët botërorë?
Presidenti ukrainas Volodymyr Zelensky tha të hënën se shënjestrimi i zonave civile nga avionët rusë është një krim lufte.
Presidenti Joe Biden dhe kryeministri i Mbretërisë së Bashkuar Boris Johnson kanë thënë të dy se Putini duket se po synon zonat civile.
"Ajo që ne kemi parë tashmë nga regjimi i Vladimir Putin në përdorimin e municioneve që ata tashmë kanë hedhur mbi civilët e pafajshëm ... sipas mendimit tim, (ajo) tashmë kualifikohet plotësisht si një krim lufte," tha Johnson në parlamentin e MB.
Por Biden u ndal të mërkurën duke thënë se Putini kishte kryer një krim lufte.
"Ne po e ndjekim atë nga afër," tha Biden. “Është shumë herët për ta thënë këtë”.
Çfarë është Gjykata Ndërkombëtare Penale?
E vendosur në Hagë, Holandë, dhe e krijuar nga një traktat i quajtur Statuti i Romës i paraqitur për herë të parë para Kombeve të Bashkuara, Gjykata Ndërkombëtare Penale e Hagës funksionon në mënyrë të pavarur.
Shumica e vendeve në Tokë -- 123 prej tyre -- janë pjesë në traktat, por ka përjashtime shumë të mëdha dhe të dukshme, duke përfshirë Rusinë dhe SHBA-në. Dhe, për këtë çështje, Ukrainën.
Kush mund të gjykohet nga gjykata?
Çdokush i akuzuar për një krim në juridiksionin e gjykatës, e cila përfshin vendet që janë anëtare të GJNP-së, mund të gjykohet. Gjykata gjykon njerëz, jo vende, dhe fokusohet tek ata që mbajnë përgjegjësinë më të madhe: liderët dhe zyrtarët. Ndërsa Ukraina nuk është anëtare e gjykatës, ajo ka pranuar më parë juridiksionin e saj.
Prandaj, Putini teorikisht mund të paditet nga gjykata për urdhërimin e mëparshëm të krimeve të luftës në Krime.
Megjithatë, GJNP nuk kryen gjykime në mungesë , kështu që ai ose do të duhej të dorëzohej nga Rusia ose të arrestohej jashtë Rusisë. Kjo duket e pamundur.
Çfarë krimesh trajton gjykata?
GJNP-ja është menduar të jetë një gjykatë e "zgjidhjes së fundit" dhe nuk ka për qëllim të zëvendësojë sistemin e drejtësisë të një vendi. Gjykata, e cila ka 18 gjyqtarë që shërbejnë për nëntë vjet, gjykon katër lloje krimesh: gjenocid, krime kundër njerëzimit, krime agresioni dhe krime lufte.
Si i drejton GJNP-ja procedimet?
Procedurat gjyqësore mund të zhvillohen në një nga dy mënyrat: Ose nga një qeveri kombëtare ose Këshilli i Sigurimit i OKB-së mund t'i referojë rastet për hetim.
Rusia, një anëtare e përhershme e Këshillit të Sigurimit të OKB-së, ka të drejtën e vetos mbi veprimet e këshillit. Ishin kërkesat e 39 qeverive kombëtare, shumica e tyre evropiane, ato që kërkuan këtë hetim aktual.
Çfarë do të hetojë Gjykata e Hagës në lidhje me Ukrainën?
Në hetimin e saj të ri mbi krimet e mundshme të luftës të Rusisë, GJNP ka thënë se do të shqyrtojë të gjitha veprimet e Rusisë në Ukrainë nga viti 2013 e deri më sot.
Rusia hyri për herë të parë në Krime, e cila ka qenë pjesë e Ukrainës, në vitin 2014. Gjykata tashmë po hetonte goditjet ndaj protestuesve nga një qeveri e mëparshme ukrainase që ishte pro-ruse. Ky referim i ri duket se bashkon të gjitha krimet e mundshme të luftës.
Sa kohë zgjasin këto hetime?
Hetimet e GJNP mund të zgjasin shumë.
Një hetim paraprak mbi armiqësitë në Ukrainën lindore zgjati më shumë se gjashtë vjet -- nga prilli 2014 deri në dhjetor 2020. Në atë kohë, prokurori tha se kishte prova të krimeve të luftës dhe krimeve kundër njerëzimit. Hapat e ardhshëm u ngadalësuan nga pandemia Covid-19 dhe mungesa e burimeve në gjykatë, e cila po kryen hetime të shumta.
Çfarë ndodhi para GJNP-së?
Gjyqe të mëparshme për krime lufte u ndoqën nga gjykata të posaçme të OKB-së, të tilla si ato të ngarkuara për ish-Jugosllavinë, duke u fokusuar në autokratin serb Slobodan Millosheviç dhe për gjenocidin e Ruandës.
E gjithë kjo buron nga precedenti i gjyqeve të Nurembergut për të sjellë nazistët para drejtësisë pas Luftës së Dytë Botërore dhe të mbajtur nga aleatët, duke përfshirë SHBA-në, Bashkimin Sovjetik, Francën dhe Gjermaninë.
Pse SHBA dhe Rusia nuk janë anëtarë të GJNP?
Si SHBA ashtu edhe Rusia janë nënshkruese të traktatit që krijoi gjykatën -- që do të thotë se liderët e tyre e nënshkruan atë - por asnjëra nuk është anëtare e gjykatës.
Rusia u tërhoq nga gjykata në vitin 2016, pasi GJNP nisi një hetim mbi përpjekjet e Rusisë në vitin 2008 për të mbështetur rajonet e shkëputura në Gjeorgji.
Në atë kohë, Franca kishte akuzuar gjithashtu Rusinë për kryerjen e krimeve të luftës në Siri.
Sa i përket SHBA-së, ndërkohë që Presidenti Bill Klinton nënshkroi traktatin e krijimit të gjykatës në vitin 2000, ai kurrë nuk rekomandoi që Senati ta ratifikonte atë.
Administrata e Xhorxh Bush, me një sasi mjaft të madhe kritikash, i tërhoqi SHBA-të nga të qenit palë në traktat në vitin 2002. Pentagoni dhe shumë politikëbërës amerikanë e kanë kundërshtuar prej kohësh bashkimin me një sistem të tillë gjyqësor ndërkombëtar, pasi ai mund t'i hapte anëtarët e shërbimit amerikan ndaj akuzave të krimeve të luftës.
Si e ka mbështetur SHBA-ja gjykatën?
Kundërshtimi i Amerikës për t'iu bashkuar gjykatës nuk do të thotë se administrata e Bushit e kundërshtoi vetë gjykatën. Ai mbështeti përpjekjet e GJNP për të kërkuar drejtësi për gjenocidin në Sudan.
Tiranapost.al
