Lea Ypi për protestat në Shqipëri: Mund të jetë një dritë për Europën
Slogani ‘Shqipëria nuk është për shitje’ zbulon një komb që respekton veten dhe nuk do ta shesë shpirtin e tij për investime.
E Hënë 8 Qershor 2026, 13:53
TiranaPost
Në një shkrim për The Guardian, Lea Ypi, shprehet se e sheh valën e protestave në Shqipëri si një zhvillim me rëndësi jo vetëm për vendin, por edhe për Evropën. Sipas saj, mobilizimi i të rinjve kundër kapjes së shtetit nga interesat oligarkike dhe në mbrojtje të mjedisit tregon se ekziston një alternativë ndaj modeleve tradicionale të politikës. Në artikullin e saj, Ypi argumenton se kjo lëvizje qytetare mund të shërbejë si shembull frymëzues për vendet evropiane që po përballen me sfida të ngjashme demokratike.
Nga Lea Ypi/
“Kështu e gjetëm. Notuam deri në ishull, u ngjitëm në këmbë zbathur deri në majë dhe mbetëm të mahnitur. Dhe gjatë shumë viteve, krijuam mundësinë për të ndihmuar në realizimin e potencialit të tij.”
Nëse gruaja që po shprehte dëshirën e saj për të përmirësuar një ishull të huaj do të kishte zbritur nga një varkë kontrabandistësh, ëndrra e saj do të ishte shkatërruar në një nga ato qendra ndalimi për emigrantët që qeveria shqiptare ka ndërtuar së fundmi së bashku me Italinë. Por varka në fjalë ishte një jaht shumëmilionësh dhe gruaja që po ngjitej zbathur deri në majë ishte Ivanka Trump. Realizimi i ëndrrës kërkonte thjesht thirrjen e kryeministrit të vendit, Edi Rama, dhe angazhimin e bashkëshortit të saj, Jared Kushner, si dhe të një prej kompanive të tij, për ta kthyer një zonë të mbrojtur të jetës së egër në pasuri të paluajtshme luksoze.
Qeveria shqiptare këmbëngul se asnjë marrëveshje nuk është përfunduar. Por as nuk e ka fshehur entuziazmin. Kush mund ta fajësojë? Pas dekadash tranzicioni nga komunizmi në kapitalizëm dhe negociatash të zgjatura për anëtarësim në Bashkimin Evropian, Shqipëria ka humbur më shumë se 1.2 milionë qytetarë nga emigracioni. Ajo ka nivele të ulëta prodhimi, një sektor bujqësor që ka nevojë të madhe për modernizim dhe një sektor të arsimit të lartë në krizë që nga privatizimi i universiteteve në vitet 1990. Pa kapital industrial, financiar apo njerëzor për të ofruar në tregun global, e vetmja gjë që mbetet për t’u shitur është natyra. Edhe turizmi, i cili kohët e fundit është në rritje, ka kërkuar një fushatë të koordinuar qeveritare për të përmirësuar imazhin e vendit.
Zhvillimi i qëndrueshëm dhe mbrojtja e mjedisit janë të lehta për t’u kërkuar, por të kushtueshme dhe të vështira për t’u realizuar. Nën globalizimin konkurrues, pasuritë e paluajtshme dhe turizmi luksoz gjenerojnë rritje më shpejt, edhe pse rrisin pabarazinë dhe shterojnë burimet natyrore. Modelet që ofrohen janë ato që vendet më të pasura i provuan 30 vjet më parë dhe tani i pendohen.
Shqiptarët e dinë se spekulimi me pasuritë e paluajtshme pa mbështetjen e shtetit do të thotë që qytetarët e zakonshëm do ta kenë të vështirë të blejnë një apartament ose të paguajnë qiranë. Ata e dinë se turizmi luksoz do të thotë që pushimet në vendin tënd bëhen privilegj për pak njerëz. Pa sindikata për të cilat mund të flitet seriozisht dhe me një lëvizje punëtore që shfaqet vetëm në pamjet e paradave të 1 Majit nga epoka komuniste, kushtet e punës janë aq shfrytëzuese sa vetëm ata që vijnë nga vende edhe më të dëshpëruara janë të gatshëm të marrin vendet e punës që krijohen. Shqiptarët thjesht mbledhin gjërat e tyre dhe largohen drejt vendeve të tjera, ku përballen me abuzim dhe ksenofobi. Ata e mbajnë kokën ulur, duke e ditur se ky është çmimi që duhet paguar për një të ardhme më të mirë për fëmijët e tyre.
Në maj të vitit 2025, Partia Socialiste në pushtet fitoi zgjedhjet për herë të katërt. Me rreth 44%, pjesëmarrja në votime ishte historikisht e ulët, pavarësisht se për herë të parë vota iu zgjerua edhe shqiptarëve të diasporës. Nuk pati manifest zgjedhor, nuk pati debat parimor me opozitën (udhëheqësi i së cilës, Sali Berisha, paraqitej kryesisht si buf në rrjetet sociale të qeverisë). Në një vend ku më shumë se 90% e qytetarëve mbështesin integrimin evropian, mjaftonte të mbusheshin billboard-et me fotografi pasaportash evropiane dhe të përsëritej vazhdimisht një datë: anëtarësimi deri në vitin 2030.
Kjo është ana tjetër e integrimit evropian: kritika ndaj qeverisë shndërrohet në kundërshtim ndaj vetë Evropës. Nuk ka zgjedhje midis vizioneve konkurruese të shoqërisë, por vetëm midis menaxherëve të ndryshëm të së njëjtës rrugë të pashmangshme. Me politikën e reduktuar në qeverisje teknokratike, e vetmja mënyrë për të lexuar konfliktin politik është përmes “korrupsionit”: sikur shoqëritë postkomuniste ta kishin atë në gjak dhe sikur problemi të ishin shkeljet individuale e jo vetë rregullat.
Për shumë vite shqiptarët e pranuan këtë me të njëjtin fatalizëm me të cilin pranohet një fatkeqësi natyrore. Tani, të rinjtë po kundërshtojnë. Protestat aktuale lidhen me një ligj të fundit për investimet strategjike, i cili forcon kapjen oligarkike të shtetit. Situata u përshkallëzua kur makineri të rënda hynë në një ligatinë bregdetare të mbrojtur dhe një video virale tregoi roje private sigurie duke rrahur një protestues ndërsa policia shtetërore qëndronte dhe shikonte.
Një brez i mësuar të mendojë se pyetjet e vetme janë sa shpejt duhet të ndërtohet infrastruktura për turizmin, sa shpejt duhet të integrohemi në BE dhe sa me efikasitet duhet të tërheqim investime, tani pyet: a duhet të jetë vërtet kështu? A duhet që demokracia të jetë sundimi i një grushti super të pasurish?
Ky është një shembull frymëzues i aktivizmit qytetar që nuk e kisha parë që nga rënia e komunizmit, dhe dukshmëria e tij ndërkombëtare pa dyshim është ndihmuar nga vëmendja mediatike ndaj familjes Trump. Por pse tani? Opozita u përpoq më kot për vite me radhë të mobilizonte publikun kundër, pra, “korrupsionit”. Janë ndezur zjarre në parlament dhe janë hedhur kokteje Molotov drejt ndërtesave qeveritare. Por, në rastin e Kushnerit, opozita është në një mendje me qeverinë. Ndoshta kjo është ajo që u dha mundësi mijëra të rinjve të dalin në rrugë: siguria se mosbindja e tyre nuk do të përvetësohet nga askush. Është prekëse t’i shohësh duke kënduar, vallëzuar, pastruar rrugët pas protestave dhe duke u dhënë lule policëve. Ndryshe nga opozita e vjetër, ata nuk po heqin dorë nga shteti, por po këmbëngulin se ai u përket atyre.
Vitet e fundit, përgjigjja ndaj përjashtimit politik në Evropën postkomuniste ka qenë rritja e lëvizjeve ksenofobike. Vetëm e djathta ekstreme ka përfituar nga protestat kundër sistemit. Rasti shqiptar dëshmon se një lloj tjetër mobilizimi është i mundur. Larg nacionalizmit regresiv apo nostalgjisë, thirrja e vetme e lëvizjes, “Shqipëria nuk është për shitje”, pasqyron diçka që qeveria socialiste e ka harruar: se vetërespekti është kushti paraprak për t’u respektuar nga të tjerët dhe se një popull i gatshëm të shesë shpirtin e tij për investime do të zbulojë, në fund, se shpirti ishte e vetmja gjë me vlerë që kishte.
Ka diçka të admirueshme dhe njëkohësisht të brishtë te një lëvizje pa udhëheqës, pa program dhe pa infrastrukturën e nevojshme për ta mbështetur në afat të gjatë. Lëvizjet pa liderë janë më të vështira për t’u përvetësuar, por më të lehta për t’u infiltruar dhe shpërndarë. Për të qenë efektive, ato duhet të kalojnë nga rezistenca te propozimi, duke gjetur unitetin politik që është shtypur nga përqendrimi rreth një kauze të vetme.
Megjithatë, për sa kohë politika demokratike mbetet e kapur nga pakica e pasur, politikanët vijnë dhe ikin, gjyqet kundër korrupsionit kënaqin dëshirën për të ndëshkuar dhe aktivizmi qytetar krijon iluzionin e ndryshimit. Njëra pas tjetrës, shoqëritë përballen me të njëjtat paradokse të zhvillimit kapitalist. Sfida nuk është vetëm se si të zëvendësohen individët, por si të ndërtohet një sistem i ri.
Megjithatë, për një herë të vetme, Shqipëria nuk ka nevojë të arrijë Evropën, ajo mund të udhëheqë. Një brez i gatshëm të mobilizohet për një model alternativ zhvillimi, që refuzon kapjen oligarkike dhe lidh mbrojtjen e mjedisit me legjitimitetin demokratik, nuk duhet të frikësohet, por të festohet. Në vend që të bëhet “si pjesa tjetër e Evropës”, siç thoshte slogani i vjetër, Shqipëria mund t’i japë kontinentit të vjetër një mësim mbi vetërespektin.
